Lateralizacja, czyli poznajmy dziecko

Lateralizacja, czyli poznajmy dziecko.

 

Lateralizacja, najprościej ujmując to przewaga jednej strony ciała- sprawniejszej-  podczas wykonywania czynności ruchowych.

Ludzkie ciało  jest pozornie symetryczne: człowiek posiada dwoje uszu, oczu, po dwie pary kończyn.

Lateralizacja, czyli stronność, związana  jest z dominacją jednej ze stron ciała, a to jest wynikiem dominowania jednej z półkul mózgowych.

Ktoś zapyta – po co nam to wiedzieć?. Lateralizacja ma wpływ na to, jak nasze dzieci będą sobie radzić w szkole, czy będą mieć trudności z czytaniem, pisaniem, koncentracją i zapamiętywaniem, czy będą mieć problemy z koordynacją ruchową np. na wf-ie lub z motoryką małą na plastyce lub technice. Im wcześniej zauważymy problemy – tym lepiej poznamy swoje dziecko i zauważymy, że nie wszystkie problemy wynikają np. z lenistwa. Im lepiej je poznamy tym szybciej możemy działać i je rozwiązać.

Większość ludzi prezentuje model lateralizacji jednorodnej prawostronnej: dominacja prawego oka (prawooczność), ręki (praworęczność), nogi (prawonożność), ucha (prawouszność).

 

Lateralizacja może być:

– Lateralizacja jednorodna prawostronna – dominuje prawe: oko, ręka, ucho, noga lub lewostronna – dominuje lewe: oko, ręka, ucho, noga.

– Lateralizacja niejednorodna – skrzyżowana. Dominujące narządy ruchu i zmysłów znajdują się po obu stronach osi ciała. Przykładowo – dziecko jest praworęczne, lewooczne, prawonożne, lewouszne.

Jeśli występuje skrzyżowanie w obrębie oka i ręki  (koordynacji wzrokowo – ruchowej) dziecko ma problemy podczas rysowania, pisania (niekształtne litery w nierównych odstępach, opuszczanie linijki) i czytania („przeskakiwanie” liter, opuszczanie sylab, opuszczanie wyrazów, zmiana kolejność liter).

– Lateralizacja nieustalona (słaba), to brak funkcjonalnej dominacji jednej strony ciała. Jest to stan przejściowy (po 6 r.ż. świadczy o opóźnieniu procesu lateralizacji).  Może być trwałym stanem-  wówczas oburęczność utrzymuje się do końca życia. U dzieci tych często występują trudności w nauce, w orientacji lewej i prawej strony własnego ciała, w orientacji w przestrzeni, wykazują trudności z odwzorowaniem figur geometrycznych, rozpoznawaniem i odwzorowywaniem liter i cyfr podobnych pod względem kształtu, lecz inaczej ułożonych w przestrzeni (p-b-d-g).

Najkorzystniejsza dla dziecka jest sytuacja gdy dominuje jedna strona ciała /lateralizacja prawostronna, lewostronna/.

 

Rozwój dziecka a lateralizacja.

  1. W pierwszych sześciu miesiącach życia u dziecka nie istnieje dominacja żadnej półkuli mózgowej → jego ruchy są symetryczne, pozbawione preferencji którejkolwiek strony ciała.
  2. Od szóstego do dwunastego miesiąca – dziecko zdobywa umiejętność chwytu, w dziewiątym pojawia się „gest wskazywania palcem” → pojawiają się więc pierwsze oznaki dominacji stronnej.
  3. Pomiędzy pierwszym i drugim rokiem życia dotychczasowy rozwój lateralizacji słabnie, ponieważ dziecko uczy się chodzić, co angażuje jednakowo obie półkule mózgowe.
  4. Po drugim roku życia kontynuowany jest proces rozwoju lateralizacji.
  5. W czwartym roku życia powinniśmy zauważyć wyraźną preferencję jednej ręki, nogi, jednego oka i ucha (zwłaszcza u dzieci prawostronnych).
  6. W siódmym roku życia proces rozwoju lateralizacji kończy się, czego efektem jest trwale ustalona stronność ciała.

 

W wieku przedszkolnym należy wykonywać badania/ obserwację w celu określenia dominacji oka, ręki, ucha, nogi. Stronność  trzech pierwszych- ma wpływ na naukę czytania, pisania. Dominacja nogi ma znaczenie na przykład w sporcie.

Jeśli u dziecka dominuje lewa ręka, nie należy dziecko zmuszać do przestawienia ręki. Można skorzystać z konsultacji u nauczyciela,  psychologa / określenie lateralizacji, ocena . poziomu sprawności ręki, samoocena dziecka, wrażliwość emocjonalna itd./.

 Pewne jest, że dzieciom leworęcznym może być trudniej korzystać z urządzeń technicznych, które najczęściej przystosowane są dla ludzi praworęcznych, niemniej „przestawianie” na siłę, po pierwsze najprawdopodobniej nie przyniesie oczekiwanego efektu, a ponadto może u dziecka doprowadzić do zaburzeń emocjonalnych.

 

Nigdy nie należy przyuczać do pracy prawą ręką dzieci, które:

*zlaletralizowane są lewostronnie,

*o wczesnej i silnej dominacji lewej ręki,

*upośledzonych umysłowo,

*lewoocznych (dążymy do jednorodnej lateralizacji oka i ręki – dominacji po tej samej stronie ciała),

*o małej sprawności ruchowej prawej ręki,

*akceptujących swoją leworęczność,

*dzieci z Rozwojową Niepłynnością Mówienia.

Dzieciom ze skrzyżowaną lub nieustaloną lateralizacją warto wprowadzić  systematyczne ćwiczenia, które będą wspierać procesy odpowiedzialne za ustalanie dominacji stronnej, a ponadto wpłyną pozytywnie na jego wszechstronny rozwój.

 

Propozycje:

  • Ćwiczenia rozwijające motorykę małą- rysowanie palcami, pędzlem, gąbkami, wydzieranki z papieru, wyklejanie obrazków, nawlekanie koralików, zabawy z plasteliną, kolorowanie, rysowanie i wiele innych czynności wymagających pracy rąk i dłoni.
  • Ćwiczenia rozwijające dużą motorykę – to nic innego jak aktywne spędzanie czasu, regularne zabawy na placu zabaw, jazda na hulajnodze lub rowerze, nauka pływania, częste spacery, gry i zabawy zespołowe.
  • Ćwiczenia rozwijające schemat ciała – wskazywanie poszczególnych części ciała, poruszanie poszczególnymi częściami ciała, zapoznanie ze stronami – prawa/lewa, rozwijanie rozumienia poleceń słownych względem ciała (np. połóż prawą dłoń na lewej nodze, unieś prawą rękę, a lewą połóż na lewym kolanie), przemieszczanie się w przestrzeni – do tyłu do przodu, w lewo i prawo.
  • Ćwiczenia rozwijające percepcję wzrokową – układanie puzzli, dobieranie elementów w pary, wyszukiwanie różnic na ilustracjach, ćwiczenia pamięci wzrokowej poprzez np. grę w memory obrazkowe, zapamiętywanie jak największej ilości elementów z ilustracji.
  • Ćwiczenia rozwijające percepcję słuchową – wykorzystanie elementów muzycznych- śpiewanie rytmicznych piosenek, reagowanie na zmienność – szybko, wolno, cicho, głośno, wystukiwanie rytmu na instrumentach (np. bębenku, tamburynie), wysłuchiwanie dźwięków z otoczenia.
  • Ćwiczenia rozwijające lewą półkulę mózgu

– ćwiczenia kategoryzacji (tworzenie zbiorów elementów posiadających wspólną cechę np. według koloru, kształtu, wielkości, zastosowania np. zabawki – ubrania), ćwiczyć ją można wykorzystując obrazki lub konkretne przedmioty;

– układanie sekwencji, wykorzystując np. kolorowe klocki (czerwony, zielony, czerwony, zielony…);

–  szeregowanie- układanie obrazków, przedmiotów (np. najmniejszego do największego).

 

Ważne ! Zarówno w sekwencjach jak i szeregach kierunek układania elementów- od lewej do prawej strony. Jest to kierunek zgodny z przyjętym kierunkiem czytania i pisania. Zwracamy także uwagę na sposób pisania, rysowania po śladzie – od lewej do prawej strony kartki.

Wskazane jest ograniczenie bodźców prawopółkulowych (niejęzykowych) takich jak: tv, smartfon, laptop, grające zabawki.

Ponadto pragnę zwrócić uwagę na trzymanie kredki, narzędzia pisarskiego. Jego chwyt dla dzieci prawo i leworęcznych jest taki sam. Od czasu sięgnięcia dziecka po kredkę warto układać dziecku rękę – uczyć właściwego chwytu kredki tj. kciuk i palec wskazujący trzymają kredkę, pozostałe palce znajdują się „pod” kredką. Dlaczego ten czas jest taki ważny?- bo szybciej nauczymy właściwego chwytu,  niż „oduczymy” dziecko nieprawidłowego nawyku..

Co zrobić, gdy dziecko ma nieprawidłowy chwyt kredki, ale starannie wykonuje prace plastyczne, prawidłowo zapełnia kontury kolorowanek, starsze dziecko -starannie rysuje szlaczki, pisze poprawnie litery… . Ja osobiście polecam pozostanie przy tym nietypowym ułożeniu ręki, zwłaszcza jeśli dziecko jest wrażliwe emocjonalnie.

 

Bibliografia:

  1. Bogdanowicz, Psychologia kliniczna dziecka w wieku przedszkolnym, WSiP, Warszawa 1995r.
  2. Bogdanowicz, Ryzyko dysleksji. Problem i diagnozowanie, Wydawnictwo HARMONIA, Gdańsk 2004r.
  3. Cieszyńska, M. Korendo, Wczesna interwencja terapeutyczna. Stymulacja rozwoju dziecka od noworodka do 6. roku życia. Kraków 2007r.

 

opracowała: Barbara Paszewska

Zostaw Twój komentarz do

O nas

Przedszkole Publiczne nr 21 w Tarnowie rozpoczęło swoją działalność w 1977 roku.
Wspieramy wszechstronny rozwój dziecka, towarzyszymy mu w procesie poznawania i rozumienia otaczającej go rzeczywistości.

Aktualności

Kontakt

ul. Burtnicza 11 33-100 Tarnów

+48 14 656 03 67

Galeria wydarzeń

Rozmiar czcionki
Włącz kontrast